Olimpiad hazırlığı: riyaziyyat, fizika, kimya — medal yolu
Azərbaycan məktəb olimpiadaları sadə müsabiqə deyil — universitetə güzəştli qəbul, beynəlxalq olimpiadlara yol, hətta xarici universitetlərə birbaşa qəbul imkanı deməkdir. Necə hazırlanmaq lazımdır?
Tutor.az 10 may 2026 7 baxış
2023-cü ildə Beynəlxalq Riyaziyyat Olimpiadasında (IMO) Azərbaycan tələbəsi gümüş medal aldı. Bu xəbər sosial mediada 48 saat trend oldu. Lakin həmin tələbənin olimpiadaya hazırlığı 5 il əvvəl başlamışdı — 6-cı sinifdən. Olimpiad uğuru bir gecəyə gəlmir. Amma düzgün yol ilə gəlir.
Olimpiadlar dim imtahan tamamilə fərqli yanaşma tələb edir. DIM formula tətbiqidir. Olimpiad isə formula olmayan yerdə yol tapmaq sənətidir.
0Orta hazırlıq müddəti (IMO)
0DIM-siz qəbul (I dərəcə)
0Beynəlxalq olimpiad (IMO IPhO IChO IOI)
Olimpiad riyaziyyatı — formula tətbiqi deyil, problem həll etmə sənətidir
Azərbaycanda olimpiad sistemi
Olimpiadlar dörd səviyyədə keçirilir — hər biri növbəti üçün seçim mərhələsidir:
Məktəb daxili: Hər fənn üzrə sinifdaxili yarış
Rayon/şəhər: Məktəb qaliblərindən ibarət
Respublika olimpiadası: I, II, III dərəcə diplomlar — ən prestijli daxili səviyyə
Beynəlxalq: IMO (riyaziyyat), IPhO (fizika), IChO (kimya), IOI (informatika) — Azərbaycan hər birinə komanda göndərir
🏆
Olimpiad qalibi nə qazanır? Respublika olimpiadası I dərəcəsi — universitetə DIM olmadan tam güzəştli qəbul hüququ. II–III dərəcə — DIM-də əlavə bal. sabah qrupları nədir qəbulda olimpiad nəticələri ciddi üstünlük verir. Beynəlxalq medal — Avropa və Türkiyə universitetlərinin çoxu bu tələbələrə scholarship təklif edir.
Olimpiad riyaziyyatı vs DIM riyaziyyatı
Çox tələbə bu fərqi başa düşmədən olimpiadlara hazırlaşmağa çalışır — və tez yorulur. DIM riyaziyyatı: düsturu bil, tətbiq et. Olimpiad riyaziyyatı: düstur yoxdur, hər məsələ yeni bir tapmacadır. Bunun üçün ayrıca düşüncə tərzi lazımdır.
Riyaziyyat repetitoru seçərkən birinci sualınız: "Olimpiad hazırlığı aparırsınızmı?" — bu iki ayrı ixtisasdır, hər riyaziyyat müəllimi olimpiad mövzularını bilmir.
1
6–7-ci sinif
Başlanğıc — məntiq və kombinatorika
Riyaziyyat olimpiadına ən erkən başlanan yer. Məntiq məsələləri, kombinatorika, sadə isbatlar. Bu mərhələdə formula yox, düşüncə tərzi formalaşır. AoPS-in "Introduction to Counting and Probability" kitabı ideal başlanğıcdır.
2
8-ci sinif
Əsas olimpiad mövzuları
Ədədlər nəzəriyyəsi, həndəsə (klassik ispat metodları), cəbr (bərabərsizliklər, polinomlar). Rayon/şəhər olimpiadalarında yüksək nəticə əldə etmək bu mərhələnin hədəfidir.
3
9–10-cu sinif
Respublika səviyyəsi
Keçmiş respublika suallarını həll etmək, AoPS forumunda mübahisə etmək, beynəlxalq hazırlıq üçün "Olympiad Problems from Around the World" kolleksiyası. Müəllim bu mərhələdə həlledici rol oynayır.
4
11-ci sinif
Beynəlxalq hədəf (IMO/IPhO)
IMO sualları 6 saatlıq iki sessiyada həll edilir. Bu mərhələyə çatan tələbə artıq akademik mühitdə tanınır. Bir çox Avropa universiteti bu tələbələrə proaktiv scholarship təklif edir.
Fənnlər üzrə resurslar
Riyaziyyat:Art of Problem Solving (AoPS) — dünyanın ən yaxşı olimpiad riyaziyyatı platforması. Forum, kitablar, onlayn kurslar. Azərbaycanlı olimpiadçıların əksəriyyəti bu saytı işlədir. Başlanğıc üçün "Alcumus" bölməsi — adaptiv çətinlik sistemi var.
Fizika: IPhO keçmiş sualları rəsmi ipho-unofficial.org saytında toplanıb. fizika repetitoru olimpiad təcrübəsini mütləq soruşun — DIM fizikasından çox daha dərin mövzular: Karno dövrü, Faradey induksiyası, optika hesablamaları.
Kimya: IChO hazırlığı üçün "Chemistry Olympiad" kitab seriyası (Royal Society of Chemistry). Üzvi kimya, analitik kimya, fiziki kimya — DIM proqramından kənar mövzular çoxdur.
İnformatika (IOI): Alqoritmlər, məlumat strukturları — LeetCode, Codeforces platformaları. Proqramlaşdırma öyrənmək IOI üçün başlanğıc addımdır.
Respublika olimpiadası I dərəcəsi — universitetə DIM olmadan qəbul hüququ verir
🌍
Azərbaycan IMO-da: Azərbaycan 1996-cı ildən IMO-da iştirak edir. 2023-cü ildə gümüş medal — ən yüksək nəticə. Komanda hər il 6 nəfərdən ibarətdir, seçim prosesi respublika olimpiadası nəticələrinə əsaslanır. Qızıl medalın hədəfi 2025–2026-cı illər üçün Azərbaycan komandası tərəfindən açıq şəkildə bəyan edilib.
"Olimpiad riyaziyyatı öyrənmək beyin üçün idmandır. Nəticə yalnız medal deyil — problem həll etmə bacarığı ömür boyu qalır."
Neçə yaşdan başlamaq lazımdır?
İdeal: 6–7-ci sinifdən. Lakin 9-cu sinifdən başlayanlar da respublika olimpiadasına çata bilib — şərt ardıcıllıqdır. Həftədə 3–4 saat məsələ həlli, aylıq müəllimlə sessiya. Fərdi dərslər olimpiad hazırlığında xüsusilə effektivdir — çünki hər tələbənin zəif tərəfləri fərqlidir, müəllim fərdi strategiya qurur.
⚠️
Ən çox edilən səhv: DIM repetitorundan olimpiad hazırlığı gözləmək. DIM mövzularını yaxşı bilən müəllim olimpiad problemlərini həmişə həll edə bilmir — bu iki ayrı yanaşmadır. Olimpiad hazırlığı üçün özü olimpiadda iştirak etmiş və ya olimpiadçı hazırlamış müəllim seçin.
Tez-tez soruşulan suallar
Olimpiaddan keçən tələbə DIM verməlidir?
Respublika olimpiadası I dərəcəsi — DIM vermədən universitetə qəbul hüququ. II–III dərəcə — DIM-də əlavə bal (10–20 bal). Beynəlxalq medal sahibləri bir sıra xarici universitetlərə scholarship olmadan da qəbul alıb. Konkret hüquqlar hər il Nazirlər Kabineti qərarı ilə müəyyənləşir.
Hansı fənn olimpiadı ən perspektivlidir?
Azərbaycanda riyaziyyat olimpiadı ən inkişaf etmiş infrastruktura malikdir — müəllimlər, resurslar, keçmiş suallar çoxdur. Fizika ikinci yerdədir. İnformatika olimpiadı (IOI) gələcək karyera üçün ən birbaşa faydalısıdır — bu sahədə müsabiqəçilər iş bazarında çox axtarılır.
AoPS-i başa düşmürsəm — nədən başlamalıyam?
AoPS-in "Alcumus" bölməsi adaptivdir — sənin səviyyəndən başlayır. Əvvəlcə "Prealgebra" kitabının ilk 3 fəslini oxu. Sonra Alcumus-da "Number Theory" bölməsini aç. Hər gün 3–5 məsələ — 1 aydan sonra fərqi görəcəksin.
Olimpiad hazırlığı DIM-ə mane olurmu?
Əksinə — olimpiad hazırlığı DIM-i asanlaşdırır. Dərin anlama ilə öyrənən tələbə DIM-i 2–3 dəfə tez hazırlanır, çünki formula əzbərləmir — məntiqi başa düşür. 10-cu sinifdə olimpiad, 11-ci sinifdə DIM fokusuna keçmək ideal plandır.
Olimpiad üçün müəllim tapmaq çətindirmi?
Standart riyaziyyat müəllimindən fərqli olaraq — bəli, çətindir. Olimpiad müəllimi özü iştirakçı olmuş və ya sistemli olaraq bu sahədə hazırlamış olmalıdır. tutor.az-da olimpiad hazırlığı göstərən müəllimlər arasında seçim edə bilərsən — profildə olimpiad təcrübəsini göstərirlər.
