Bir abituriyentlə söhbətim belə başladı: "Azərbaycan dilindən nə gözləyirsən?" Cavab tərəddüdsüz oldu: "Asan alacam, doğma dilimdir ki." İmtahandan sonra üzü düşmüşdü — 6 bal. 10-dan. Bu səhnə hər il minlərlə dəfə təkrarlanır.
Azərbaycan dili DIM-i "asan" deyil — sadəcə fərqli cür çətindir. Hesablama tələb etmir, amma qaydalar, istisnalar və incəliklər dənizidir. Və ən pisi: çoxu onu ciddiyə almadığı üçün ən az hazırlaşdığı fəndir. dim imtahan çərçivəsində bu fənni düzgün planlamaq vacibdir.
Niyə "doğma dil" bəs etmir?
Danışıq dili ilə ədəbi-qrammatik dil eyni şey deyil. Gündəlik həyatda "instituta gedəcəyəm" deyirsən — bu düzgündür. Amma DIM "institut, yoxsa İnstitut?", "həmçinin bitişik, yoxsa ayrı?" kimi suallar verir. Böyük hərf qaydaları, durğu işarəsi, sintaktik analiz — bunlar danışıqda işlənmir, ona görə "təbii" bilik burada işə yaramır.
Ən çox sual gələn mövzular
| Mövzu | Sual payı | Niyə çətin |
|---|---|---|
| Durğu işarələri (vergül, tire, nöqtəli vergül) | ~25% | Çox qayda, çox istisna |
| Sintaksis (cümlə üzvləri, növləri) | ~20% | Terminologiya çoxdur |
| Orfoqrafiya (böyük/kiçik, bitişik/ayrı) | ~20% | Gündəlik istifadə az |
| Morfologiya (söz növləri, hallar) | ~20% | İstisnalar çoxdur |
| Fonetika (ahəng qanunu, assimilyasiya) | ~15% | Nəzəri bilik tələb edir |
Durğu işarəsi — ən çox bal itirilən mövzu
Vergül qaydaları göründüyündən mürəkkəbdir. Ən çox səhv edilən yerlər:
- Xitab: "Anar, gəl." — xitabdan əvvəl və sonra vergül
- Ara cümlə: ara cümləni hər iki tərəfdən ayır
- Sadalama: son üzvdən əvvəlki "və / ilə" bağlayıcısından əvvəl vergül qoyulmur — bu çox adamı yıxır
- Mürəkkəb cümlə: budaq cümlənin yeri dəyişəndə vergül qaydası da dəyişir
Sintaksis — tam analizə hazır ol
DIM sual verir: "Bu cümlədə neçə budaq cümlə var?", "Xəbər hansıdır?" Hazır olmaq üçün:
- Cümlə növlərini bil: sadə, mürəkkəb, tabesiz, tabeli mürəkkəb
- Hər cümlə üzvünü tap: mübtəda, xəbər, tamamlıq, zərflik, təyin
- Cümlə üzvü olmayanları ayır: xitab, ara söz, həmcins üzvlər
3 aylıq hazırlıq planı
Az. dili üçün 3 ay kifayətdir — şərtlə ki, nəzəriyyəyə az, məşqə çox vaxt verəsən.
Repetitor lazımdırmı?
Əgər qaydaları özün sistemli öyrənə bilirsənsə, test toplusu ilə tək də hazırlaşmaq olar. Amma sintaksis və durğu işarəsində çoxu ilişir — burada müəllimin izahı saatların qarşısını alır. Tutor.az-da azərbaycan dili repetitoru var — fərdi dərslə boş hissəni tez aradan qaldır.